Sinds het studiejaar 2002 bestaat in Nederland de bachelor-masterstructuur
in het hoger onderwijs. Deze structuur is een nadere uitwerking van afspraken
die 29 Europese landen in 1999 hebben gemaakt om in de periode tot 2009 te komen
tot onderling vergelijkbare graden in het hoger onderwijs (zie ook Bologna-verklaring).
Niet de duur van de opleiding, maar het behaalde eindniveau is het criterium
voor de internationale vergelijkbaarheid. Ook zijn afspraken gemaakt over meer
samenwerking op het gebied van kwaliteitszorg en curriculumontwikkeling. Met
de invoering van de bachelor-masterstructuur is ook accreditatie ingevoerd in
het hoger onderwijs. De Nederlands- Vlaamse accreditatieorganisatie zal opleidingen
keuren op kwaliteit. Deze organisatie is in 2003 van start gegaan. Opleidingen
zullen elke zes jaar worden beoordeeld op hun kwaliteit.
De bachelor-masterstructuur houdt in dat in het hoger onderwijs bachelor-
en masteropleidingen worden onderscheiden. De bacheloropleiding volgt op een
vooropleiding in het voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs.
De masteropleiding volgt op een bacheloropleiding.
In het wetenschappelijk onderwijs is inmiddels een groot deel van de opleidingen
omgezet naar bachelor- en masteropleidingen. De bachelor in het wo duurt drie
jaar, de masteropleiding één of twee jaar. In het hbo zijn alle
vierjarige opleidingen in 2002 omgezet in vierjarige bacheloropleidingen.
Daarnaast biedt de bachelor-masterstructuur mogelijkheden om te komen tot
erkende masteropleidingen in het hbo.
Wat hetzelfde blijft
In de bachelor-masterstructuur blijft de propedeuse bestaan. De hbo-propedeuse
blijft het recht geven op doorstroming naar een universiteit. Net als in de
huidige situatie moet een student dan wel aan nadere vooropleidingseisen voldoen.
Ook in het wo blijft de functie van de propedeuse bestaan, namelijk als oriëntatie,
verwijzing en selectie. Een universiteit bepaalt zelf of er ook een propedeutisch
examen is. In het hbo en wo moet iedere opleiding een eigen propedeuse hebben.
In de praktijk kunnen verschillende opleidingen dezelfde propedeuse aanbieden,
waardoor een propedeuse toegang geeft tot het tweede jaar van verschillende
opleidingen. Dit verandert niet door de invoering van de bachelor-masterstructuur.
De vooropleidingseisen voor opleidingen in hbo en wo veranderen niet door
de bachelor-masterstructuur. Met een hbo-propedeuse kunnen studenten net als
in de huidige situatie doorstromen naar een universiteit. Uiteraard moeten
ze daarvoor, net als nu, voldoen aan nadere vooropleidingseisen.
Wat verandert
De voormalige 4-jarige opleidingen in het hbo zijn omgezet in bacheloropleidingen.
Na afronding van deze opleiding ontvangen studenten een bachelorgraad waarmee
velen direct de arbeidsmarkt zullen op gaan. De nieuwe structuur biedt studenten
daarnaast meer mogelijkheden voor doorstroom, bijvoorbeeld naar een hbo- of
een wo-masteropleiding.
Voordelen
Het bachelor-mastersysteem is vergelijkbaar met het hoger onderwijssysteem
in veel andere landen. Daardoor is duidelijker welk niveau het diploma heeft:
het is internationaal herkenbaar. Dat betekent echter niet dat elke bachelor
automatisch toegang zal krijgen tot een masteropleiding. Een buitenlandse
hogeschool of universiteit kan namelijk nog aanvullende toegangseisen stellen.
Tegelijk met de invoering van de bachelor-master structuur is in 2002 een
nieuw studielastsysteem ingevoerd. In dit nieuwe studielastsysteem, dat is
gebaseerd op het European Credit Transfer System (ECTS), moet een student
per studiejaar 60 studiepunten halen. Studenten die een hbo-bacheloropleiding
volgen, moeten dus in totaal 240 studiepunten halen (4 jaar voltijds). Voor
wo-bacheloropleidingen staan in totaal 180 punten (3 jaar voltijds). De oude
studiepunten van 42 per jaar worden omgerekend naar het nieuwe studielastsysteem
door ze te vermenigvuldigen met de factor 1,43. Bij omrekening van oude naar
nieuwe studiepunten mogen studenten er - bijvoorbeeld door afrondingen - nooit
op achteruitgaan. Een belangrijk voordeel van het nieuwe studielastsysteem
is dat het makkelijker maakt om studielast en mobiliteit internationaal te
vergelijken. Dit systeem is overigens niet helemaal nieuw in Nederland: het
ECTS wordt nu ook al veel toegepast, bijvoorbeeld om studiepunten te kunnen
omrekenen die tijdens een uitwisseling in het buitenland behaald zijn. De
universiteiten en hogescholen hebben vanaf 2002 twee jaar de gelegenheid om
hun onderwijs- en examenreglementen aan dit nieuwe systeem aan te passen.
Verschillen HBO en WO
Opleidingen in het hbo hebben een beroepsgerichte oriëntatie
en wo-opleidingen zijn wetenschappelijk georiënteerd. Daarnaast zijn
hbo-bachelors vierjarig en wo-bacheloropleidingen driejarig. Ook verschillen
de toegangseisen voor hbo-bachelors. Voor hbo-bachelors geldt een diploma
op minimaal mbo of havo-niveau, voor wo-bachelors een vwo-diploma of hbo-propedeuse.
Masteropleidingen in het hbo hebben een beroepsgerichte oriëntatie en
wo-masters zijn wetenschappelijk georiënteerd. De meeste studenten zullen
pas een hbo-masteropleiding gaan volgen nadat ze een aantal jaren werkervaring
hebben opgedaan. Als regel worden deze hbo-masters niet bekostigd door de
overheid. Wel kunnen studenten de studiefinancieringsrechten meenemen die
ze eventueel hebben overgehouden na hun bacheloropleiding. Overigens komen
bepaalde maatschappelijk relevante hbo-masteropleidingen, die van belang zijn
voor een doelmatig onderwijsaanbod, wel voor bekostiging en studiefinanciering
in aanmerking. De overheid bekostigt in ieder geval de huidige voortgezette
hbo-opleidingen die naar masteropleidingen worden omgezet. Dat zijn bijvoorbeeld
de voortgezette kunstopleidingen.
Wo-masters zijn wetenschappelijk georiënteerd. Daarbinnen zijn verschillende
accenten mogelijk, bijvoorbeeld: voorbereiding op het bedrijfsleven of andere
maatschappelijke functies (maatschappelijke variant) voorbereiding op het
beroep van leraar (educatieve variant) voorbereiding op een wetenschappelijke
carrière, bijvoorbeeld een promotie (onderzoeksvariant).
Er bestaan in het wo ook postinitiële masters die door de accreditatieorganisatie
worden geaccrediteerd. Dit zijn masteropleidingen die niet direct aansluiten
op een of meer bepaalde bacheloropleidingen. Ze zijn in principe bedoeld als
voortgezette opleiding voor studenten die na een initiële hogere opleiding
één of meer jaren hebben gewerkt. Post-initiële masters
worden niet bekostigd. Studenten die na afronding van hun studie nog studiefinancieringsrechten
hebben, kunnen deze nog gebruiken voor geaccrediteerd postinitieel onderwijs.
Aan hbo-masters is de graad master verbonden. Bij wo-masters wordt daaraan
de toevoeging ´of arts´ of ´of science´ verbonden.
